Cuốn “Sống tự do hay ý nghĩa” của Nguyên Sy là một suy tư triết học, thần học về tương quan giữa tự do và ý nghĩa trong đời sống con người hiện đại. Tác giả khởi đi từ nhận định: tự do, nếu bị tách khỏi chân lý và tình yêu, sẽ bị tha hóa thành một hình thức nô lệ tinh vi.

        1. Tự do như hồng ân: Tự do là quà tặng Thiên Chúa, nền tảng của nhân vị và trách nhiệm đạo đức. Tuy nhiên, tự do đích thực không phải là tùy ý hành động, nhưng là khả năng hướng tới chân – thiện – mỹ; ngược lại, lạm dụng tự do dẫn đến nô lệ nội tâm.

        2.  Ý nghĩa như tiến trình: Ý nghĩa là tiêu chuẩn định hướng đời sống, làm phát sinh niềm vui, giá trị và khả năng vượt qua đau khổ. Tác giả phân biệt rõ giữa “thành công” (trị giá) và “giá trị” (nhân cách), nhấn mạnh rằng ý nghĩa mới là nền tảng của một đời sống trọn vẹn.

        3.  Tương quan giữa tự do và ý nghĩa: Tự do là điều kiện của hiện hữu, còn ý nghĩa là động lực của trưởng thành. Khi được quy hướng bởi ý nghĩa, tự do mở ra tương quan liên vị, bảo vệ phẩm giá con người, định hướng khoa học và ý thức trách nhiệm đối với môi sinh.

         4.  Chiều kích siêu việt: Ý nghĩa đạt tới viên mãn khi quy chiếu về Đấng Siêu Việt. Chính chiều kích này giúp con người vượt qua chủ nghĩa duy vật, sống tinh thần hiến dâng và xây dựng liên đới xã hội.

Như vậy: Tự do chỉ trở nên đích thực khi được định hướng bởi ý nghĩa, và ý nghĩa chỉ đạt trọn vẹn trong chiều kích siêu việt.